Pomnik ważny dla wszystkich bielszczan

Społeczność ewangelicka Bielska-Białej świętowała 125. rocznicę odsłonięcia w mieście pomnika Marcina Lutra. Rocznicowe uroczystości odbyły się 7 września w kościele Zbawiciela i w sąsiedztwie pomnika na placu Lutra.

W uroczystościach wziął udział prezydent Jarosław Klimaszewski z żoną oraz zastępca prezydenta Adam Ruśniak; samorząd województwa reprezentował radny Marcin Szarek.  

Zwierzchnik Kościoła ewangelicko-augsburskiego w Polsce bp Jerzy Samiec przypomniał podczas nabożeństwa, że luteranie od wieków byli obecni w naszym mieście i wywarli duży wpływ na jego życie i rozwój. Pomnik Marcina Lutra jest tego dowodem, przypomina, jak silna i prężnie działająca była ewangelicka społeczność Bielska. 

Po nabożeństwie uroczystości przeniosły się pod pomnik, gdzie głos zabrał m.in. prezydent Bielska-Białej Jarosław Klimaszewski. 

– Ta rocznica to święto nie tylko dla waszej parafii, ale dla całego naszego miasta. Historia Bielska powiązana jest ze społecznością ewangelicką. Zmieniały się granice państw i ustroje, a pomnik stał. Burmistrzowie i prezydenci się zmieniali, a pomnik stał - i stoi. I mam nadzieję, że tak będzie dalej, bo to jest symbol - oczywiście przede wszystkim dla luteran, ale też dla wszystkich bielszczan - symbol zmian, które tutaj się dokonały. Pomnik Marcina Lutra nie tylko upamiętnia tę postać, ale jest symbolem tolerancji, pokojowego współżycia kultur. To ważne, szczególnie w czasach, w których żyjemy - mówił prezydent. 

Wystąpienia pod pomnikiem zakończyła mowa biskupa diecezji cieszyńskiej Kościoła ewangelicko-augsburskiego Adriana Korczago. 

Z okazji jubileuszu przygotowano specjalną kartkę i okolicznościowy datownik. W kościele zorganizowano też specjalną wystawę dotyczącą dziejów ewangelików w naszym mieście i regionie. 
Podczas nabożeństwa odbyła się premiera suity muzycznej opartej na pieśniach Marcina Lutra, w wykonaniu orkiestry pod dyrekcją Mateusza Walacha, z udziałem aktorów Teatru Polskiego w Bielsku-Białej - Wiktorii Węgrzyn-Lichosyt i Tomasza Lorka. Występowały chóry złożone z dorosłych i dzieci. 

Warto przypomnieć, że wykonany z brązu posąg Marcina Lutra został odsłonięty w 1900 roku. Stoi na granitowym cokole, ma 2,5 m i waży 690 kg. Przedstawia majestatyczną postać duchownego ubranego w togę i trzymającego w dłoniach Biblię.
Pomysłodawcą postawienia w mieście pomnika ojca Reformacji był właściciel fabryki włókienniczej - Heirlich Wilhelm Förster. Oficjalnie sprawę wystawienia pomnika przedstawiono 10 listopada 1897 roku, na zebraniu członków parafii. Uznano, że pomnik doda honoru zborowi i stanie się ozdobą Bielska, postanowiono jednak nie kopiować istniejących już wizerunków Lutra. Na tym samym zebraniu powołano Wydział dla Wzniesienia Pomnika Marcina Lutra, na czele którego stanął Adolf Mänhardt senior, wicekurator zboru.
W 1899 r. z trzech zgłoszonych projektów wybrano propozycję wiedeńskiego rzeźbiarza Franza Vogla, który zaprojektował też otaczającą pomnik zieleń.
Odlew wykonała filia niemieckiego zakładu metalurgicznego Arthura Kruppa z Berndorf. 

Pomnik został odsłonięty 8 września 1900 roku, w sobotę, podczas trwającego trzy dni 38. zgromadzenia austriackiego oddziału stowarzyszenia Dzieło Gustawa Adolfa (GAV). Główne uroczystości rozpoczęły się rano, o 8.30 z wieży kościelnej zabrzmiała melodia grana przez miejską orkiestrę, po czym ruszył pochód, przechodzący przez przygotowaną wcześniej bramę ceremonialną. Pastor Schmidt wygłosił przemówienie, w którym przedstawił historię powstania pomnika. 

Odsłonięcia pomnika dokonał superintendent ks. dr Teodor Haase. W końcowej części głos zabrał prezes Wydziału dla Wzniesienia Pomnika, który poprosił zbór o przyjęcie pomnika i sprawowanie nad nim nadzoru po wsze czasy. Po wszystkich przemówieniach pod pomnikiem złożone zostały wieńce, a uczestnicy uroczystości udali się na drugie nabożeństwo.

Odsłonięcie pomnika oraz towarzyszące mu uroczystości były znaczącymi wydarzeniami nie tylko w dziejach Bielska, ale także w dziejach Kościoła ewangelicko-augsburskiego na Śląsku Cieszyńskim i w Austrii. Były manifestacją obecności tego wyznania zarówno w wymiarze lokalnym, jak też ogólnopaństwowym - oceniał to wydarzenie śp. dr Jerzy Polak. 

Jak pisał dr Polak, wygląd pomnika początkowo wzbudzał duże kontrowersje, ponieważ twarz Lutra z pomnika znacznie odbiega od rzeczywistego wyglądu duchownego. W zamyśle autora nie było jednak dokładne oddanie fizjonomii Lutra, tylko ukazanie idei: bohaterstwa, heroizmu ducha, wielkości, potęgi miasta i dumy narodowej - tłumaczył historyk. - Wygląd pomnika został szybko zaakceptowany, a monument stał się symbolem miasta i ewangelików na Śląsku Cieszyńskim. 

Jacek Kachel